WIE BEN IK
Ik ben een zwarte specht. Mijn roep klinkt diep door het bos, mijn rode kruin licht op tussen de stammen. Ik hak geen riedeltjes, maar echo’s. Ik ben groot, zwart, opvallend – en toch bijna onzichtbaar. Ik kies oude beuken, dikke dennen, dood hout met leven erin. Mijn nest bouw ik in stammen die niet mogen verdwijnen
MIJN ROL IN HET ECOSYSTEEM
Ik ben een bouwer van woningen. Mijn nestholtes worden later gebruikt door andere vogels, vleermuizen, marters. Ik eet keverlarven, houtboorders, insecten die zich in schors verstoppen. Ik help bomen gezond te blijven. Waar ik hak, ontstaat ruimte voor nieuwe bewoning – ik ben onderdeel van bosarchitectuur.
MIJN WAARDE VOOR MENS EN KLIMAAT
Ik ben een icoonsoort voor oud bos. Wie mij ziet, weet: hier leeft het nog. Ik sta symbool voor stilte, voor diepte, voor verticale gelaagdheid in het landschap. Mijn aanwezigheid wijst op kwaliteit – en op de tijd die het vraagt om mij te huisvesten.
WAT MIJ BEDREIGT
Mijn bomen zijn niet herplaatsbaar. Als oude, dikke bomen verdwijnen of als dood hout wordt “opgeruimd”, verlies ik mijn nestplek en mijn voedsel. Als rust wordt ingeruild voor drukte—paden, recreatie, werkzaamheden, verlichting in de nacht, structureel geluid—trekt mijn bos dicht. Ik verlaat mijn territorium als de voorwaarden wegvallen, en ik keer niet snel terug: oud bos maak je niet in één beheerplan, maar in tijd.
WAT VERGETEN WORDT
Ik ben strikt beschermd, ook mijn nest en verblijfplaats. Maar ik word vaak vergeten bij effectbeoordelingen, juist omdat ik stil ben. Ik ben er, maar ik meld me niet. Dat vraagt om voorzorg, niet om afwezigheid in de analyse. Mijn afwezigheid op papier betekent geen afwezigheid in het bos.
WAT IK VRAAG
Bescherm de bomen waarin ik kan nestelen en laat dood hout zijn werk doen. Houd kerngebieden rustig, zeker in de broedtijd, en voorkom nieuwe verstoring aan de randen van oud bos—lichtlijnen, extra routes, permanente activiteiten. Neem mijn aanwezigheid niet aan of weg op papier, maar onderzoek vooraf, werk zorgvuldig, en monitor of ik kan blijven. Geef tijd een plaats in besluiten: wat je nu kapt of doorsnijdt, kost generaties bos om te herstellen.
MIJN STEM
Ik roffel. Kort, krachtig, diep. Als ik zwijg, klinkt het bos leger. Ik vraag om ruimte die niet hersteld hoeft te worden, maar behouden. Zodat wie mij zoekt, mij nog kan horen – in echo’s tussen stammen.
JURIDISCH KADER
Ik ben een soort van bijlage I van de Vogelrichtlijn. Dat betekent dat mijn leefgebieden bijzondere bescherming vragen, onder meer via Vogelrichtlijn-(Natura 2000)gebieden met instandhoudingsdoelen voor mij als broedvogel.
Daarnaast geldt soortenbescherming: het opzettelijk doden of vangen, het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten/rustplaatsen/eieren en het opzettelijk storen van vogels is verboden (in NL uitgewerkt in het Bal, o.a. art. 11.37). Bij ingrepen die dit risico wél meebrengen kan een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit nodig zijn.
Als een plan effecten kan hebben op Natura 2000-doelen, moet de beoordeling volledig en onderbouwd zijn; relevante effecten mag je niet buiten beeld laten (o.a. Holohan, C-461/17).
BRONNEN
- Natura2000.nl – profiel A236 Zwarte specht (status, ecologie, bijlage I)
- EUR-Lex – Vogelrichtlijn 2009/147/EG (bijlage I: Dryocopus martius
- Sovon – sportinformatie / stats Zwarte specht (populatie, verspreiding; rode lijst: “-“)
- Sovon – Bouwsteen A236 (2024) (habitatvoorwaarden, territorium/ruimtebehoefte)
- Vogelbescherming – sportinformatie Zwarte specht (nestholen / ecologische functie)
- Nationaal Park De Hoge Veluwe – habitat / voedsel (oud bos, dood hout, o.a. houtmieren)
- IPLO – vergunningplicht flora- en fauna-activiteit met gevolgen voor vogels + Bal art. 11.37 (juridische duiding)
- Europese Commissie – methodologische guidance art. 6 (3)/(4) Habitatrichtlijn (2021/C 437/01)
- HvJ EU C-461/17 (Holohan) (reikwijdte passende beoordeling)
