wie ben ik
Ik ben een adder. Stil, zonzoekend, traag. Ik leef waar zand warm wordt, waar de hei ruikt naar zomer. Ik laat mij zelden zien, en alleen als ik de rust voel om te verschijnen. Ik heb veilige schuilplaatsen nodig, het hele jaar door. Ik ben geen roofdier dat indruk maakt, geen icoon. Maar ik hoor hier. Ik ben oud als het landschap, verbonden met de bodem, onmisbaar in het ritme van leven dat groter is dan ik.
mijn rol in het ecosysteem
Ik jaag op muizen, jonge vogels, hagedissen. En ik bén voedsel voor roofvogels en grotere zoogdieren. Ik houd populaties in evenwicht. Ik vul een niche die niet opvalt, maar wel nodig is. Ik beweeg tussen open plekken, struweel en bosranden – daar waar de leefgebieden van verschillende soorten elkaar raken en hun populaties zich kruisen. Mijn aanwezigheid zegt: dit systeem klopt nog.
mijn waarde voor mens en klimaat
Soms schrik ik mensen af. Maar ik ben niet op zoek naar conflict. Mijn beet is mijn laatste redmiddel, niet mijn natuur. Ik ben herinnering aan wildernis, aan niet-menselijke orde. Ik leef zonder bezit, zonder pad, zonder haast. Voor wie het wil zien, belichaam ik evenwicht – tussen zichtbaar en onzichtbaar, stilte en kracht.
wat mij bedreigt
Ik leef traag en kan niet snel vluchten. Mijn lijf is afgestemd op de zon, op stilte, op trillingen in de grond. Ik voel voertuigen aankomen voordat ze zichtbaar zijn en daar schrik ik erg van. Mijn zonplekken worden vertrapt. Als mijn jongen worden geboren, lopen zij gevaar. Zij hebben het al moeilijk genoeg om te overleven het eerste jaar. Mijn dekking verdwijnt. En als die verdwijnt, verdwijn ik ook.
wat vergeten WORDT
Ik word vaak niet genoemd. Niet omdat ik er niet ben, maar omdat ik stil ben. Omdat mijn leefgebied versnipperd is in kleine randen, warme plekjes en rustige overgangen—precies wat snel verdwijnt bij ruimtelijke ingrepen. Ik ben geen uitzondering. Ik ben deel van een netwerk. En wie mij vergeet, snijdt in dat netwerk zonder het meteen te merken.
En er is nóg iets dat vaak ontbreekt: samenhang. Veel ingrepen worden los beoordeeld, per maatregel, per locatie, per moment. Terwijl verstoring, verdroging, versnippering en beheer zich opstapelen in één landschap. Juist die cumulatie is voor soorten als ik vaak de echte breuklijn.
wat ik vraag
Dat plannen en projecten mijn kernplekken expliciet herkennen en ontzien: zonplekken, dekking, verbindingen tussen leefgebieden en overwinteringsplaatsen. Dat werkzaamheden zo worden ingericht dat verstoring en versnippering minimaal zijn, en dat je buiten kwetsbare perioden werkt waar dat kan.
Dat je niet alleen naar één ingreep kijkt, maar ook naar de optelsom: beheer, recreatiedruk, verkeer, verlichting, verdroging en bodemverstoring samen—met monitoring en bijsturing als vaste afspraak.
mijn stem
Ik heb geen roep. Ik waarschuw met stilte. Met terugtrekking. Met verdwijnen. Als ik spreek, is het om te zeggen: ik ben hier, maar ik heb ruimte nodig. Niet veel. Maar wel echt. Als jullie mij beschermen, blijft meer dan een soort. Dan blijft samenhang leven.
juridisch kader
Ik ben in Nederland beschermd als soort van nationaal belang (bijlage IX van het Besluit activiteiten leefomgeving – Bal).
Bij ruimtelijke ingrepen kan daarom een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit nodig zijn voor schadelijke handelingen, zoals het (opzettelijk) doden of vangen, en het beschadigen of vernielen van vaste voortplantings- of rustplaatsen.
Belangrijk: het Bal-regime voor bijlage-IX-soorten geldt juist voor soorten die niet onder de Vogelrichtlijn of Habitatrichtlijn vallen.
Daarnaast geldt: als een plan of project (ook) gevolgen kan hebben voor Natura 2000-gebieden op of rond de Veluwe, moet de beoordeling onder artikel 6(3) Habitatrichtlijn volledig en wetenschappelijk onderbouwd zijn; het Holohan-arrest (C-461/17) bevestigt dat een passende beoordeling alle relevante effecten en ecologische samenhangen moet meenemen.
bronnen
- RAVON – Soortinformatie Adder (Vipera berus) (status Rode Lijst: Kwetsbaar; bescherming nationaal; niet opgenomen in EU-Habitatrichtlijn; wél Bern-conventie bijlage III).
- Nederlands Soortenregister – Vipera berus (Rode Lijst: kwetsbaar; wetgeving/beleid; achtergrond).
- IPLO – Soorten van nationaal belang (bijlage IX Bal) – Adder.
- IPLO – Vergunningplicht flora- en fauna-activiteit voor soorten van bijlage IX Bal (uitleg schadelijke handelingen / vergunninglogica).
- HvJ EU – C-461/17 (Holohan) (passende beoordeling: volledigheid/inhoudelijke eisen).
- Europese Commissie – Methodologische guidance artikel 6(3) en 6(4) Habitatrichtlijn (OJ C 437/2021).
