Wie ik ben
Ik ben de nachtzwaluw – een vogel van de schemering, nauwelijks zichtbaar maar onmiskenbaar in mijn trillerige zang. Mijn verenkleed camoufleert mij perfect tussen bladeren en zand, en ik word actief wanneer het daglicht verdwijnt. Ik keer elke lente terug uit Afrika om mijn jongen groot te brengen in het stuifzand, de heide en open bosranden van Nederland.
Mijn rol in het ecosysteem
Ik jaag op muggen, motten en kevers – insecten die het nachtleven van de Veluwe dragen. Als bodembroeder heb ik een unieke plek in heide- en stuifzandlandschappen: ik ben gebaat bij open, rustige zones met schaarse vegetatie en zanderige plekken. Mijn broedsucces hangt af van rust, ruimte en insectenrijkdom. Waar ik vlieg, leeft het nachtleven: nachtvlinders, kevers en motten die pas zichtbaar worden als de nacht nog echt donker mag zijn.
Mijn waarde voor mens en klimaat
Ik ben zeldzaam geworden, maar ik draag een mystiek in mij die mensen raakt. Mijn terugkeer in mei is een teken van migratie en internationale verbondenheid van ecosystemen. Wie mij hoort, ervaart het belang van duisternis, stilte en ritme. Mijn aanwezigheid vraagt weinig, maar vertegenwoordigt veel: een landschap waarin nacht, rust en biodiversiteit samen kunnen bestaan.
Wat mij bedreigt
Ik leef van schemer en stilte: open heide, zandige plekken en lichte bosranden waar ik op de grond kan broeden en waar nachtvlinders vliegen. Wat mij bedreigt zijn ingrepen die openheid, rust en duisternis wegnemen: paden en routes die steeds drukker worden (ook ’s avonds), honden los, evenementen, recreatie op kwetsbare plekken, drones of andere luchtactiviteiten, én kunstlicht dat de nacht “opent” en mijn jacht verstoort.
Ook het dichtgroeien van heide en zand (door verdroging, stikstof en te laat of verkeerd beheer), bosaanplant op open plekken en versnippering door bouw en infrastructuur maken mijn leefgebied kleiner en kwetsbaarder.
Wat vergeten wordt
Omdat ik vooral in de schemering actief ben, word ik makkelijk over het hoofd gezien. Effectrapportages missen vaak gerichte inventarisaties in de late avond of vroege ochtend. Mijn afwezigheid in data betekent niet dat ik er niet ben. En omdat mijn nesten onopvallend zijn, worden ze zelden opgemerkt, tot het te laat is.
Wat ik vraag
Als mensen plannen maken of buiten gaan werken op de Veluwe, vraag ik om keuzes die mijn nacht intact laten: houd kernplekken donker en stil, voorkom extra verlichting aan randen van heide en open bos, en leg geen nieuwe verstoringsbronnen pal naast mijn broed- en jachtgebied. Plan werkzaamheden buiten het broedseizoen en toets vooraf zorgvuldig of ik aanwezig ben, juist omdat ik onopvallend ben en op de grond broed. En beheer zo dat er open zandige plekken en heide met afwisseling blijven bestaan, niet als decor, maar als voorwaarde om te kunnen terugkeren, jaar na jaar.
Mijn stem
Ik roep in de nacht – trillend en langgerekt, als een snorrende motor die ineens stopt. Mijn stem klinkt zelden luid, maar wie hem eenmaal hoort, vergeet hem niet. Ik ben de belichaming van schemerleven, van verborgen aanwezigheid. Mijn stem vraagt niets meer dan ruimte en rust.
Juridisch kader
Ik ben een Vogelrichtlijnsoort (bijlage I). Dat betekent dat mijn leefgebieden bijzondere bescherming vragen en dat er speciale beschermingsmaatregelen nodig zijn voor het behoud van mijn leefgebied. Daarnaast geldt soortenbescherming: het is verboden om vogels opzettelijk te doden of te vangen, nesten of eieren te vernielen of te beschadigen, en vogels opzettelijk te storen. In Nederland zijn deze verboden uitgewerkt in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Bij ingrepen die risico geven op zulke verboden handelingen kan een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig zijn.
Bronnen
- EU Vogelrichtlijn 2009/147/EG – Bijlage I, artikelen 4 en 5
- Natura2000 soortenprofiel Nachtzwaluw (A224) – ecologie, habitat en verstoringsgevoeligheid.
- Natura2000.nl – A224 Nachtzwaluw (overzicht aangewezen gebieden/doelen)
- Sovon – sportpagina Nachtzwaluw (verspreiding, trends, factsheets)
- Vogelbescherming – sportinformatie Nachtzwaluw (herkenning / leefwijze)
- BIJ12 – Matrix Soortinformatie (o.a. leefgebied en broedperiode Nachtzwaluw)
- IPLO – vergunningsplicht vogels / verboden handelingen (flora- en fauna-activiteit)
- Bal art. 11.37 (verbodsbepalingen vogels, incl. opzettelijk storen/vernielen)
- WUR (depot) – Het voedsel van de nacht (ecologie / voedsel en bescherming Nachtzwaluw)
