WIE IK BEN
Ik ben de grote parelmoervlinder (Argynnis aglaja, ook bekend als Speyeria aglaja). Ik leef waar heide en schrale graslanden open blijven: zon op de bodem, viooltjes voor mijn rupsen, en ruige plekken met bloemen voor nectar. Ik verbind plekken met elkaar, van open zand en heischraal gras tot bosrand en zoom. Als ik nog vlieg, vertelt dat iets over ruimte, voedselarmoede en variatie – precies de voorwaarden waar ook veel ander meer-dan-menselijk leven van afhankelijk is.
MIJN ROL IN HET ECOSYSTEEM
Mensen zien mij graag. Niet om wat ik doe, maar om wie ik ben. Ik herinner aan zomer, aan vervliegende schoonheid, aan lichtheid. Aan iets dat vanzelf leek, maar nu schaars wordt. Waar ik vlieg, ademt het landschap nog.
MIJN WAARDE VOOR MENS EN KLIMAAT
Voor mensen ben ik een waarschuwingslampje. Mijn achteruitgang laat zien wat er gebeurt als schrale landschappen verruigen, verdrogen of “dichtgroeien” door stikstof en intensief beheer: dan verdwijnt niet alleen een vlinder, maar ook het open mozaïek dat water, bodemleven en biodiversiteit draagkracht geeft. Waar ik kan blijven, blijft ook het landschap leesbaar en beleefbaar – voor bewoners, bezoekers en voor het kind dat nog niet geboren is.
WAT MIJ BEDREIGT
Wat mij bedreigt is niet één sector, maar hetzelfde patroon in veel ruimtelijke ingrepen: het verdwijnen van open, schrale plekken. Dat gebeurt door stikstof en vergrassing, door verdroging, door zware of verkeerde timing van beheer (maaien, klepelen, plaggen of intensief begrazen zonder mozaïek), door bodemverdichting en door het “netjes maken” van randen en overgangen. Ook verstoring kan mijn kansen verkleinen: herhaald lawaai, licht in de nacht, trillingen en drukte op precies de plekken waar mijn rupsen en poppen onzichtbaar wachten. Als de viooltjes verdwijnen, verdwijn ik.
WAT VERGETEN WORDT
Ik ben geen Natura 2000-soort. Geen beschermde icoon. Maar ik ben wel teken. Waar ik verdwijn, volgt vaak meer. Ik ben indicator van bloei. Van samenhang. Van het soort leven dat stil en kleurrijk is – en onmisbaar.
WAT IK VRAAG
Ik vraag geen stilstand. Ik vraag ontwerp en beheer met kennis van levenscycli. Houd schrale graslanden en heide open met mozaïek: laat overal tegelijk ingrijpen los, werk gefaseerd, en laat altijd plekken met viooltjes én nectar staan. Voorkom verdichting, voorkom nachtelijke verlichting in kerngebieden, en toets plannen niet alleen op “wat zichtbaar is”, maar ook op wat onder de vegetatie en in de bodem schuilgaat. Als je ruimte maakt voor mijn kleine voorwaarden, maak je ruimte voor een veel groter web van leven
MIJN STEM
Ik fluister met vleugels. Geen geluid, maar kleur. Geen aanklacht, maar afwezigheid als ik niet gehoord word. Als ik mag blijven, blijft ook het landschap ademen. En blijft er iets om naar te kijken – ook voor wie niet weet dat hij kijkt.
JURIDISCH KADER
De grote parelmoervlinder is in Nederland ernstig bedreigd en staat op de Rode Lijst Dagvlinders.
Onder de Omgevingswet is de soort bovendien aangewezen als “soort van nationaal belang” in bijlage IX van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Voor soorten uit bijlage IX Bal geldt dat bepaalde schadelijke handelingenvergunningplichtig kunnen zijn als flora- en fauna-activiteit. Voor dagvlinders gaat het onder meer om het opzettelijk doden of vangen en het opzettelijk beschadigen of vernielen van vaste voortplantingsplaatsen, eieren of rustplaatsen. Daarbij telt ook “voorwaardelijke opzet”: bewust de aanmerkelijke kans aanvaarden dat je handelen schade veroorzaakt.
Als een ingreep daarnaast gevolgen kan hebben voor Natura 2000-doelen (habitattypen of soorten), moet de beoordeling compleet en onderbouwd zijn; Europese jurisprudentie en guidance benadrukken dat je relevante effecten niet “buiten beeld” mag laten als ze onderdeel zijn van de ecologische samenhang.
BRONNEN
- De Vlinderstichting – Soortpagina Grote parelmoervlinder / Speyeria (Agynnis) galaja (habitat, trends, voorkomen NL).
- Verspreidingsatlas – Grote parelmoervlinder (Speyeria galaja) (voorkomen + indicatie bescherming onder Omgevingswet
- De Vlinderstichting – Rode Lijst Dagvlinders 2019 (categorie “ernstig bedreigd”, incl. grote parelmoervlinder)
- Nature Today (De Vlinderstichting) – “Noodweer voor de grote parelmoervlinder” (Veluwe/Gelderland, recente achteruitgang en context stikstofarme leefomgeving
- IPLO – Soorten dieren en planten van nationaal belang (bijlage IX Bal; grote parelmoervlinder als dagvlinder)
- IPLO – Vergunningsplicht flora- en fauna-activiteit met gevolgen voor soorten van het Bal (schadelijke handelingen + uitleg “opzettelijk / voorwaardelijke opzet”)
- IPLO – Beoordelingsregels omgevingsvergunning soorten Bal (Bal art 8.74I: belangen, alternatieven, gunstige staat van instandhouding)
- HvJ EU, C-461/17 (Holohan), arrest 7 nog 2018 (reikwijdte en volledigheid passende beoordeling)
- Europese Commissie – Methodologische guidance Natura 2000, 2021/C 437/01
