Nederland staat in brand. In twee dagen tijd braken op minstens vier militaire oefenterreinen natuurbranden uit: bij ’t Harde op de Veluwe, op de Oirschotse Heide, bij Weert en bij Assen. Honderden hectares natuur gingen in vlammen op. De brandweer raakte zo overbelast dat voor het eerst in de geschiedenis Europese hulp werd ingeroepen. En Defensie? Die zegt: wij gaan door met oefenen.
Wat er is gebeurd
Woensdag 29 april brak op het Artillerie Schietkamp bij ’t Harde, midden op de Veluwe, een grote natuurbrand uit tijdens een militaire oefening. Het vuur verspreidde zich over zo’n 500 hectare bos- en heidegebied en was dagen later nog niet volledig onder controle. Op het terrein ligt niet-ontplofte munitie, waardoor brandweerlieden alleen vanaf verharde paden konden blussen.
Een dag later ging het opnieuw mis op meerdere militaire oefenterreinen. Op de Oirschotse Heide, een militair oefengebied ten westen van Eindhoven, brak brand uit, mogelijk veroorzaakt door een Chinook-helikopter. Bijna gelijktijdig ontstond een grote heidebrand op het militaire oefenterrein in de Weerter- en Budelerbergen bij Weert. Daar werd een oppervlakte van 500.000 vierkante meter getroffen. Kempen Airport moest worden ontruimd; 1.500 bewoners van het nabijgelegen asielzoekerscentrum in Budel werden geëvacueerd.
De coördinator van de landelijke taskforce natuurbranden zei het onomwonden: “We raken uit de middelen.” Frankrijk en Duitsland stuurden brandweerteams en blushelikopters.
Defensie gaat door
Te midden van de rook en de vlammen sprak Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim op een persmoment: hij ziet geen reden om oefeningen stil te leggen. Het is “heel vervelend voor omstanders, campings en de natuur zelf,” erkende hij, “maar we moeten blijven oefenen.”
Vier van de zes branden in die twee dagen ontstonden op militaire oefenterreinen. In 2025 werden in totaal 846 natuurbranden geregistreerd; 124 daarvan op militair terrein. En toch oordeelde Defensie na een intern onderzoek vorig jaar dat de protocollen rondom droogte niet aangepast hoefden te worden.
Kempen Airport had Defensie woensdagavond nog gewaarschuwd. Het was niet de eerste keer. Een woordvoerder van het vliegveld reageerde scherp: “Wij roepen al maanden richting Defensie dat het fout kan gaan.”
Wie niet kan vluchten
In de berichtgeving gaat het over ontruimingen, evacuaties, blushelikopters en overbelaste hulpdiensten. Over mensen die worden gewaarschuwd en in veiligheid worden gebracht.
Maar er is een groep die niet gewaarschuwd wordt. Die niet kan vluchten.
Dit is het broedseizoen. Op de heidevelden waar het vuur woedde, zitten boomleeuweriken op hun nesten, vlak bij de grond. Adders en hagedissen verschuilen zich in het mos. Larven van libellen leven in de vennen die opwarmen door de hitte. Nachtelijke insecten worden aangetrokken door het licht van de vlammen. Het bodemleven (schimmels, wormen, micro-organismen die soms tientallen jaren nodig hebben om zich te herstellen) wordt in seconden vernietigd.
Voor al dit leven bestaan geen protocollen, geen NL-Alerts, geen evacuatieplannen.
Waarom wij een petitie zijn gestart
Hoeders van de Veluwe heeft een petitie gelanceerd met een heldere oproep aan Defensie:
- Leg risicovolle oefeningen per direct stil bij droogte, harde wind of verhoogd natuurbrandgevaar.
- Stel openbare en toetsbare protocollen vast, zodat beoordeling van brandrisico geen interne aangelegenheid blijft.
- Maak vooraf transparant hoe risico’s worden beoordeeld: welke rol spelen droogte, wind, type oefening en kwetsbaarheid van het terrein?
- Doe onafhankelijk onderzoek na natuurbranden op of bij Defensieterreinen naar oorzaak, verloop en ecologische schade.
Voorzorg is geen luxe
Het voorzorgsbeginsel zegt: als er serieuze aanwijzingen zijn dat een activiteit schade kan veroorzaken aan het milieu, mag je niet wachten op wetenschappelijke zekerheid voordat je maatregelen neemt. Met 124 branden op militair terrein in één jaar is dat geen theoretische kwestie meer.
Oefenen is noodzakelijk. Maar oefenen zonder maximale voorzorg in een kurkdroog natuurgebied, in het broedseizoen, terwijl de brandweer al overbelast is? Dat is een keuze die vragen oproept. Vragen die beantwoord moeten worden, ook namens de levens die geen stem hebben.
Teken de petitie: stopdefensiebijbrandgevaar.petities.nl
Bronnen
- NOS, “Opnieuw brand op meerdere militaire oefenterreinen, ook in andere natuurgebieden,” 30 april 2026. nos.nl
- NOS, “Niet de eerste brand bij militaire oefeningen, defensie overweegt aanpassingen,” 30 april 2026. nos.nl
- NOS, liveblog natuurbranden, 30 april 2026. nos.nl
- Omroep Brabant, “Natuurbranden geen reden voor Defensie om te stoppen met oefenen,” 30 april 2026. omroepbrabant.nl
- Omroep Brabant, “Kempen Airport waarschuwde Defensie nog vlak voor grote natuurbrand,” 30 april 2026. omroepbrabant.nl
- VRT NWS, “Meeste natuurbranden onder controle, Frankrijk en Duitsland sturen hulp,” 1 mei 2026. vrt.be
- Onafhankelijke Defensie Bond, “Grote brand op defensieterrein ’t Harde legt risico’s bloot,” 1 mei 2026. defensiebond.nl
