Die vraag stond centraal tijdens de Voorjaarsbijeenkomst van KNNV Wageningen en het was precies de goede zaal om haar te stellen.
De avond opende met onderzoek van Robert Baayen van Wageningen University & Research, uitgevoerd voor de gemeente Eijsden-Margraten. Hij onderzocht de bestuurlijke en juridische mogelijkheden om rechten van de natuur concreet vorm te geven. Waar de landelijke pers vooral de nadruk legde op wat juridisch níet kan, liet Baayen zien dat er binnen de huidige wetgeving wel degelijk betekenisvolle stappen mogelijk zijn.
Eén van zijn aanbevelingen: versterk de gemeentelijke adviescommissie voor natuur en landschap, met ruimte voor zowel gevraagde als ongevraagde advisering. Dat klinkt bescheiden, maar het komt inhoudelijk dicht in de buurt van waar de rechten van de natuur-beweging naartoe wil: natuur eerder en structureler een plek geven in besluitvorming, vóórdat plannen vaststaan.
De Veluwe als levend geheel
Vanuit Hoeders van de Veluwe bouwde Marian Heezen voort op die vraag: hoe kan het ecosysteem al aan de voorkant van ruimtelijke besluitvorming een stem krijgen?
Niet per gemeente afzonderlijk, maar op ecosysteemniveau, in samenhang tussen gemeenten, provincie en andere stakeholders. Want de Veluwe is geen optelsom van bestuurlijke vakjes. Het is een levend geheel, met eigen logica, eigen kwetsbaarheden en eigen belangen die dwars door gemeentegrenzen lopen.
Hoeders van de Veluwe is een beweging in opbouw. Een gezamenlijke ontdekkingsreis naar werkbare vormen en instrumenten die helpen bouwen aan een nieuwe relatie tussen mens en natuur. Samen met de stakeholders die dat willen — en steeds meer willen dat.
Soorten aan het woord
Om dat ook ervaarbaar te maken, werden de soortenkaarten uit de workshop Stemmen van de Veluwe ingezet. Elk kaartje draagt het verhaal van een soort die op de Veluwe leeft: een vogel, een insect, een zoogdier, een plant. De deelnemers kozen een kaart en gingen met elkaar in gesprek over de actuele ruimtelijke druk op de Veluwe, recreatie, Defensieplannen, woningbouw, infrastructuur, maar dan vanuit representatie. In de eerste persoon. Als de soort zelf.
Het inleven ging vanzelf. De gesprekken kwamen direct op gang: levendig, nieuwsgierig, open. Er verschuift iets als mensen even spreken vanuit boom, bodem, insect, vogel of zoogdier. De wereld ziet er anders uit. Beslissingen voelen anders. En vragen die normaal niet worden gesteld, komen ineens vanzelf.
De soortenkaarten begonnen zichtbaar te leven en de soorten waren aan het einde van de avond nog lang niet uitgesproken.
Wat KNNV al jaren doet
Wat de avond nog rijker maakte, was de context van KNNV Wageningen zelf. De leden brengen al jarenlang soortenpopulaties in en om Wageningen in kaart via langdurige monitoring. Een indrukwekkende vorm van citizen science en van grote waarde voor het volgen van veranderingen en effecten in natuur en leefomgeving. Precies het soort kennis dat nodig is om de stem van het ecosysteem inhoudelijk te kunnen onderbouwen.
Dank aan KNNV Wageningen voor de uitnodiging, de open sfeer en het mooie gesprek.
Wil je de workshop Stemmen van de Veluwe ook ervaren met je team, gemeente of organisatie? Bekijk het programma
