Wie ik ben
Ik ben de Grote sponszwam – Sparassis crispa.
Ik ben een schimmel. Geen bloem, geen dier maar wel een drager van kringlopen. Je vindt mij meestal aan de voet van naaldbomen, waar ik verbonden ben met wortels en stobben. Mijn aanwezigheid verraadt tijd, rust en een bosbodem die nog mag verteren.
Mijn rol in het ecosysteem
Ik ben een sleutelschimmel in het decompositieproces. Ik help bomenvoedsel te recyclen door hout af te breken en voedingsstoffen vrij te maken. Mijn netwerk voedt bodemleven, ondersteunt mycorrhiza’s en maakt humus aan. Ik bied ook schuilplaatsen aan insecten, mossen en micro-organismen. Waar ik groei, leeft het bos langzaam en in lagen.
Mijn waarde voor mens en klimaat
Ik help het bos koolstof vastleggen en bodemvruchtbaarheid opbouwen. Zonder mij raken ecosystemen verarmd en minder weerbaar tegen droogte, brand en verstoring. Mijn werk is traag maar vitaal, voor natuur én klimaat.
Mensen zien mij zelden, maar ademen de bossen die ik mede in stand houd.
Wat mij bedreigt
Mijn bestaan hangt af van dood hout – oud, stilstaand, zacht geworden door tijd. Ruimtelijke ingrepen waarbij bos “opgeruimd” wordt, paden worden verbreed, hout en stobben worden verwijderd, of de bodem zwaar wordt belast door machines, voertuigen of verharding, halen mijn leefbasis weg.
Ook bodemverdichting, kap, versnippering en het verstoren van bosranden en overgangszones maken mijn vestiging en herstel onzeker.
Wat vergeten WORDT
Schimmels worden zelden opgenomen in ecologische effectstudies. We tellen niet mee in soortenlijsten, hoewel we de basis vormen van cyclische processen. Mijn habitat – dood hout – wordt vaak beschouwd als ‘afval’ of ‘gevaar’, niet als essentieel element van een levend bos. De effecten van bodem-verstoring op mijn sporen en ondergrondse netwerken worden meestal niet onderzocht.
Wat ik vraag
Ik vraag erkenning van mijn rol in het ecosysteem. Laat dood hout liggen, vooral in overgangszones tussen bos en heide. Beperk verstoring van bodemlagen, voorkom verharding en geef ruimte aan langzame afbraak.
Neem schimmels serieus in ecologische beoordelingen en bescherm het onzichtbare leven onder de grond.
Mijn stem
Ik zing niet. Ik bloei niet. Maar ik verbind alles. Mijn stem is de geur van humus, het knisperen van oud hout, het langzaam verdwijnen van een omgevallen stam. Ik ben leven na dood en zonder mij stagneert de kringloop.
Juridisch kader
Schimmels hebben in Nederland meestal geen directe soortbescherming zoals veel dieren dat hebben. Toch is mijn leefbasis niet “vrij”: waar bossen onderdeel zijn van Natura 2000 gaat het bij instandhouding niet alleen om oppervlak, maar ook om kwaliteit, de structuur en functies die een bostype dragen. Bodemprocessen, vertering en dood-houtdynamiek kunnen daarbij relevant zijn, afhankelijk van het habitat en de doelen voor het gebied.
Daarnaast geldt voor iedereen de algemene zorgplicht van de Omgevingswet: wie handelt in de fysieke leefomgeving moet voldoende zorg betrachten en nadelige gevolgen zoveel mogelijk voorkomen.
En beleidsmatig is de koers helder: de EU-biodiversiteitsstrategie 2030 benadrukt herstel van ecosystemen en bodembiodiversiteit als fundament voor veerkracht.
Bronnen
Verspreidingsatlas – Sparassis crispa (substraat: wortels/levend; verbonden met naaldbomen; zeldzaamheid/Rode Lijststatus).
Nederlandse Mycologische Vereniging – Rode Lijst paddenstoelen (toelichting en raadplegen).
Omgevingswet – artikel 1.6 (algemene zorgplicht).
IPLO – Zorgplicht in de Omgevingswet (uitleg).
Natura2000.nl – Habitattype H9190 Oude eikenbossen (voorbeeld van Natura 2000 “profielen” en kwaliteitsbegrippen).
Europese Commissie – EU Biodiversity Strategy for 2030 (COM/2020/380).
