Wie ik ben
Ik ben een Das. Overdag rust ik onder de grond, ’s nachts beweeg ik door de Veluwe langs vaste routes die ik al jaren ken. Ik leef niet vluchtig. Mijn thuis is een burcht: een ondergronds gangenstelsel dat soms generaties meegaat en steeds verder wordt uitgebouwd. Waar mijn burcht ligt, ligt mijn geschiedenis.
Mijn rol in het ecosysteem
Ik ben een bouwer van ondergrondse continuïteit. Mijn burcht is niet alleen een schuilplek, maar een blijvende structuur in de bodem: een plek waar rust, herhaling en veiligheid samenkomen. Rond mijn burcht ontstaan paden – wissels – die bosranden, houtwallen, graslanden en open plekken met elkaar verbinden. Zo ontstaat een fijn netwerk dat het landschap voor mij leesbaar en begaanbaar houdt.
Soms wordt mijn burcht ook door andere dieren gebruikt, of tijdelijk gedeeld. Niet omdat het “mijn bezit” is, maar omdat een landschap dat goed functioneert, plekken kent waar leven elkaar kan overlappen zonder elkaar te breken.
Mijn waarde voor mens en klimaat
Voor wie mij ziet, ben ik verwondering. Een zeldzaam gezicht. Rust. Ritme. Verbondenheid met plaats.
Ik ben een teken dat een landschap diepte heeft: bodem die rust toelaat, een landschap dat ruimte laat voor rafelranden en dekking, verbindingen die intact blijven. Waar mijn burchten kunnen blijven bestaan, kan ook veel ander leven zich blijven herstellen en voortzetten, laag voor laag, seizoen na seizoen.
Wat mij bedreigt
Wat mij bedreigt is een landschap dat telkens opnieuw wordt opengelegd. Graafwerk en grondverzet dicht bij mijn burcht, zware machines die de bodem aandrukken, nieuwe verharding, extra paden en verkeer: het lijkt vaak een kleine ingreep, maar voor mij stapelen de effecten zich op. Ook licht in de nacht en aanhoudende drukte rond mijn rustplaatsen maken dat ik mijn vaste ritme verlies en minder veilig kan bewegen.
Wanneer mijn voedselgebied in stukken raakt, door barrières, drukke routes of “handige” doorsteken, moet ik verder lopen en vaker oversteken. Dan neemt het risico toe en wordt mijn wereld smaller. En als een burcht wordt beschadigd of verlaten, verdwijnt niet alleen een schuilplek, maar een ondergrondse structuur die over jaren is opgebouwd en die mijn familiegeschiedenis draagt.
Wat vergeten WORDT
In plannen wordt vaak gekeken naar wat zichtbaar is: bomen, heide, paden, functies. Mijn kern ligt onder de grond. Juist daarom wordt mijn burcht te laat gezien, of pas als de uitvoering al in gang is gezet. Maar mijn leven hangt aan vaste plekken: burchten, wissels en rustzones. Als je die niet expliciet meeneemt in ontwerp en uitvoering, raken besluiten het landschap op een manier die je op papier nauwelijks ziet.
Wat ik vraag
Begin met weten. Onderzoek vóór je graaft, kapt, verhardt of verlicht waar mijn burchten en wissels liggen. Bescherm de burcht én de rustige zone eromheen. Houd mijn routes heel: laat verbindingen bestaan tussen schuilplek en voedselgebied, en voorkom dat ik steeds opnieuw door barrières en drukte moet breken.
Ontwerp niet alleen voor wat boven de grond handig is, maar ook voor wat onder de grond moet kunnen blijven leven.
Mijn stem
Ik ben een Das. Ik heb geen stem in vergaderingen, maar ik laat sporen na in de bodem: vaste paden, een burcht, een plek die blijft.
Geef mij ruimte, en je erkent dat de Veluwe niet alleen uit oppervlak bestaat, maar ook uit ondergrond, rust en tijd.
Juridisch kader
De das (Meles meles) is in Nederland aangewezen als soort van nationaal belang en staat als zoogdiersoort in Bijlage IX van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal).
Onder de Omgevingswet vallen werkzaamheden die gevolgen kunnen hebben voor in het wild levende dieren onder de flora- en fauna-activiteit. Dit betekent dat initiatiefnemers vooraf moeten nagaan of beschermde soorten aanwezig zijn en dat schade aan soorten en hun vaste plekken moet worden voorkomen.
Voor soorten uit Bijlage IX is het verboden om zonder passende juridische grondslag handelingen te verrichten die onder meer leiden tot het beschadigen of vernielen van vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen. Een dassenburcht valt precies in die categorie van vaste plekken.
In de praktijk worden bij ingrepen daarom vaak vergunningsvoorschriften en mitigerende maatregelen vastgelegd (zoals werkafspraken, fasering, monitoring en het voorkomen van verstoring rond burchten).
Daarnaast staat de das op Appendix/Annex III van het Verdrag van Bern, wat de internationale verplichting onderstreept om de soort zorgvuldig te beschermen en exploitatie te reguleren.
Bronnen
- BIJ12 – Kennisdocument Das (Meles meles) (ecologie, burchten, effecten van activiteiten, maatregelen)
- IPLO – Flora- en fauna-activiteit (Omgevigswet: definitie en uitgangspunten)
- IPLO – Vergunningsvoorschriften bij omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit (praktische inrichting van voorwaarden)_
- RVO – Voorbeeld beslissing / vergunning flora- en fauna-activiteit met maatregelen rond das (praktijkvoorbeeld voorschriften)
- IPLO – Soorten van nationaal belang (Bijlage IX Bal)
- Bijlage XK Bal (wettekst/opsomming soorten incl. Das)
- Verdrag van Bern – Annes/Appendix III: Meles meles
- FBE Fryslân – achtergrondinfo burchtstructuur (ingangen/gangen; soms gedeeld)
