Generated by Rank Math SEO, this is an llms.txt file designed to help LLMs better understand and index this website.

# Hoeders van de Veluwe: Wie spreekt voor hen die geen stem hebben?

## Sitemaps
[XML Sitemap](http://hoedersvandeveluwe.nl/sitemap_index.xml): Includes all crawlable and indexable pages.

## Berichten
- [Kamervragen over natuurbranden op militaire terreinen](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/kamervragen-over-natuurbranden-op-militaire-terreinen/): De vragen van Kamerlid Teunissen sluiten direct aan bij de oproep die Hoeders van de Veluwe doet in onze petitie. In de Kamervragen wordt onder meer gevraagd:
- [Vier natuurbranden op militaire terreinen in twee dagen: waarom wij een petitie zijn gestart](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/vier-natuurbranden-op-militaire-terreinen-in-twee-dagen-waarom-wij-een-petitie-zijn-gestart/): Nederland staat in brand. In twee dagen tijd braken op minstens vier militaire oefenterreinen natuurbranden uit: bij 't Harde op de Veluwe, op de Oirschotse Heide, bij Weert en bij Assen. Honderden hectares natuur gingen in vlammen op. De brandweer raakte zo overbelast dat voor het eerst in de geschiedenis Europese hulp werd ingeroepen. En Defensie? Die zegt: wij gaan door met oefenen.
- [Rechten van de natuur: hoe een wereldwijde beweging ook de Veluwe bereikt](http://hoedersvandeveluwe.nl/verdieping/rechten-van-de-natuur-hoe-een-wereldwijde-beweging-ook-de-veluwe-bereikt/): In 2008 deed Ecuador iets wat juridisch gezien nog nergens was gedaan: het land nam rechten van de natuur op in de grondwet. Niet als symbool, maar als afdwingbaar recht. De natuur, Pachamama, de aarde kreeg het recht op bestaan, herstel en bescherming. Burgers konden voortaan namens de natuur naar de rechter.
- [Wat is een zienswijze en waarom dien je die in namens een dier?](http://hoedersvandeveluwe.nl/verdieping/wat-is-een-zienswijze-en-waarom-dien-je-die-in-namens-een-dier/): Een zienswijze is geen petitie. Het is bestuursrecht. Hier leggen we uit wat het is, hoe het werkt, en waarom wij het inzetten namens soorten die zelf geen bezwaar kunnen maken.
- [Besluiten van vandaag, leefomgeving van morgen](http://hoedersvandeveluwe.nl/verdieping/besluiten-van-vandaag-leefomgeving-van-morgen/): Of is het voller geworden. Drukker. Meer versnipperd. Die vraag is niet retorisch. Het is een vraag die we kunnen beantwoorden, maar alleen als we hem nu stellen. Want de besluiten die we vandaag nemen over stikstof, militair gebruik, woningbouw en recreatie, bepalen de Veluwe van 2045. Onomkeerbaar.
- [Hoeders van de Veluwe bij lancering Wegwijzer Rechten van de Natuur](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/hoeders-van-de-veluwe-bij-lancering-wegwijzer-rechten-van-de-natuur/): Op de Dag van de Rechten van de Natuur was Marian Heezen van Hoeders van de Veluwe aanwezig bij een bijzondere bijeenkomst: de lancering van de Wegwijzer Rechten van de Natuur voor Gemeenten, georganiseerd door Stichting Rechten van de Natuur in Vuursche Lodge in Baarn.
- [Hoe geef je de Veluwe een stem vóórdat besluiten zijn genomen?](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/hoe-geef-je-de-veluwe-een-stem-voordat-besluiten-zijn-genomen/): Vanuit Hoeders van de Veluwe bouwde Marian Heezen voort op die vraag: hoe kan het ecosysteem al aan de voorkant van ruimtelijke besluitvorming een stem krijgen?
- [Veluwe Congres in Putten](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/veluwe-congres-in-putten/): Hoeders van de Veluwe schoof op 5 maart 2026 voor het eerst aan bij het Veluwe Congres in Putten, aan de rand van de Veluwe. Mooi om te zien hoeveel betrokkenheid er is bij de toekomst van de Veluwe en hoeveel energie er leeft rond recreatie, gastvrijheid en het spreiden van bezoekers.
- [Oogstverslag Netwerkevenement Rechten van de Veluwe](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/oogstverslag-netwerkevenement-rechten-van-de-veluwe/): Dank dat je op 30 januari bij het Netwerkevenement Rechten van de Veluwe aanwezig was of je op afstand verbonden voelde. Hier ontdek je het verslag van de bijeenkomst.
- [Event Rechten van de Veluwe](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/event-rechten-van-de-veluwe/): Afgelopen vrijdag organiseerden wij het event Rechten van de Veluwe. ns event "Rechten van de Veluwe" was twee weken van tevoren volgeboekt. Een signaal dat het thema leeft! En minstens zo belangrijk: het voelde goed om dit samen te onderzoeken, met openheid, energie en respect, ook waar het schuurt.
- [In de Media: Moet de Veluwe dezelfde rechten krijgen als een mens?](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/in-de-media-moet-de-veluwe-dezelfde-rechten-krijgen-als-een-mens/): 1 februari 2025 — Hoeders van de Veluwe stond vandaag in De Gelderlander, de Stentor, Tubantia en AD met een uitgebreid artikel over ons evenement Rechten van de Veluwe.
- [Struikhei](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/struikhei/): Ik ben taai en kan droogte verdragen, maar ik ben kieskeurig: bemesting en schaduw maken mij langzaam stil. 
- [Mosmijt](http://hoedersvandeveluwe.nl/bodemleven/mosmijt/): Waar bladeren vallen en langzaam verteren, ben ik thuis. Mijn wereld is donker, vochtig en vol schimmeldraden.
- [Netwerkevenement Rechten van de Veluwe – 30 januari 2026](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/netwerkevenement-rechten-van-de-veluwe-30-januari-2026/): Op vrijdag 30 januari organiseren Hoeders van de Veluwe en Stichting Rechten van de Natuur een inspirerende middag rond deze vraag.
- [Mycorrhiza](http://hoedersvandeveluwe.nl/bodemleven/mycorrhiza/): Ik ben mycorrhiza: de samenwerking tussen wortels en schimmels. Ik ben geen paddenstoel aan de oppervlakte, maar een fijn netwerk in de bodem.
- [Grote sponszwam](http://hoedersvandeveluwe.nl/bodemleven/grote-sponszwam/): Ik ben de Grote sponszwam - Sparassis crispa.
Ik ben een schimmel. Geen bloem, geen dier maar wel een drager van kringlopen.
- [Kabinet besluit: Defensie-plannen gaan door](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/kabinet-besluit-defensie-plannen-gaan-door-gevolgen-voor-de-veluwe-pas-later-in-beeld/): Het kabinet heeft het definitieve besluit genomen over het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD). Met dit besluit gaan Defensie-plannen op en rond de Veluwe door en zijn locaties aangewezen voor intensiever militair gebruik. Tegelijk is de Nota van Antwoord gepubliceerd op de ingediende zienswijzen, waaronder 41 zienswijzen van Hoeders van de Veluwe, ingediend namens soorten en het samenhangende ecosysteem van de Veluwe.
- [Hoeders Van De veluwe op RTV Apeldoorn](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/hoeders-van-de-veluwe-op-rtv-apeldoorn/): Marian was op 11 december te horen op RTV Apeldoorn, na afloop van het bezoek van Jan van de Venis van Rechten van de Natuur aan de Gemeenteraad van Gemeente Apeldoorn.
- [Hoeders Van De veluwe op de radio](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/hoeders-van-de-veluwe-op-de-radio/): Op uitnodiging van RTV Hattem was Marian te gast in het radioprogramma IJsselmagazine. Ze vertelde daar over Hoeders van de Veluwe.
- [Samen sterker voor natuur en landschap](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/samen-sterker-voor-natuur-en-landschap/): De afgelopen tijd hebben we veel reacties ontvangen van mensen en initiatieven die zich inzetten voor de natuur en haar bescherming. Dat vinden we geweldig, want het laat zien dat we niet alleen staan! Er zijn veel meer mensen die zich met hart en ziel inzetten voor de natuur op de Veluwe en daarbuiten.
- [Militaire terreinen géén toevluchtsoord bij intensivering gebruik](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/militaire-terreinen-geen-toevluchtsoord-bij-intensivering-gebruik/): In het artikel wordt ons bestaan geprezen, maar wat niet wordt genoemd, is dat de omstandigheden waaronder wij kunnen leven nu structureel veranderen. Het beeld van de militaire terreinen als toevluchtsoord is misleidend als tegelijkertijd het gebruik ervan wordt opgeschaald en versneld.
- [Waar staan we nu en hoe gaan we verder?](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/waar-staan-we-nu-en-hoe-gaan-we-verder/): We zitten nu in de inventarisatiefase. Dat betekent dat we:
- [In de media: Hoeders van de Veluwe in landelijke kranten](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/in-de-media-hoeders-van-de-veluwe-in-landelijke-kranten/): 4 augustus 2025 — Hoeders van de Veluwe stond vandaag in De Gelderlander, de Stentor, Tubantia en AD met een uitgebreid artikel over ons initiatief.
- [Ijsvogel](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/ijsvogel/): Ik ben de ijsvogel – een flits van blauw langs een heldere beek, stil op een tak tot ik duik op mijn prooi.
- [Nachtzwaluw](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/nachtzwaluw/): Ik ben de nachtzwaluw – een vogel van de schemering, nauwelijks zichtbaar maar onmiskenbaar in mijn trillerige zang.
- [Witsnuitlibel](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/witsnuitlibel/): Ik ben een vlinderachtige jager van de lucht, klein van stuk, maar van groot belang. Mijn naam verraadt mijn uiterlijk.
- [Kraanvogel](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/kraanvogel/): Ik ben een icoon van de wildernis, groot en statig. Mijn roep draagt over kilometers, mijn dans markeert mijn band met het landschap.
- [Kamsalamander](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/kamsalamander/): Ik ben de Kamsalamander – een bewoner van poelen, bosranden en kleinschalig cultuurlandschap.
- [Nog niet geboren kind](http://hoedersvandeveluwe.nl/mens/nog-niet-geboren-kind/): Ik ben nog niet geboren. Mijn voeten hebben de aarde nog niet aangeraakt, mijn stem is nog stil. Toch leef ik al in de ruimte die jullie maken, of nemen.
- [Meervleermuis](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/meervleermuis/): In de schemering vlieg ik laag over plassen, beken en vennen, op jacht naar muggen en motten.
- [Levendbarende Hagedis](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/levendbarende-hagedis/): Licht, lenig, laag bij de grond. Ik beweeg snel en schichtig, vaak onopgemerkt. Ik leef op de grens – van heide naar bos, van zand naar struik.
- [Kommavlinder](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/kommavlinder/): Mijn vleugels flitsen koperkleurig boven de heide. Ik leef in zonbeschenen hoekjes waar gras kort is, de bodem schraal, het zand warm.
- [Kleine schorseneer](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/kleine-schorseneer/): Mijn naam klinkt bekend, maar ik ben zeldzaam geworden. Ooit stond ik in veel van de bloemrijke graslanden van Nederland.
- [Heidekartelblad](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/heidekartelblad/): Ik verschijn laat in het jaar, wanneer anderen al uitgebloeid zijn. Ik ben een halfparasiet, ik leef van, maar ook samen met mijn buren in het heischraal grasland.
- [Haas](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/haas/): Mijn familie leeft al generaties lang in de open heide-velden, graslanden en bosranden van dit uitgestrekte gebied. Onze poten maken paden die geen kaart kent.
- [Grote Wolfsklauw](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/grote-wolfsklauw/): Ik ben een grote wolfsklauw, een bescheiden maar taaie overlever. Ik groei in droge heidevelden en stuifzanden, vaak op plekken waar andere soorten het opgeven.
- [Nachtpauwoog](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/nachtpauwoog/): Mijn vleugels dragen ogen, mijn vlucht is zeldzaam. Ik verschijn in de schemering, in het vroege voorjaar, waar heide en struweel elkaar raken.
- [Ronde zonnedauw](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/ronde-zonnedauw/): Ik ben een ronde zonnedauw. Klein, kwetsbaar, en afhankelijk van natte, voedselarme bodems.
- [Ruige Dwergvleermuis](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/ruige-dwergvleermuis/): Ik ben een nachtreiziger. In het donker steek ik landen over, volg ik rivieroevers, bosranden, stilte.
- [Wolf](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/wolf/): Ik beweeg stil, kijk scherp, leef in samenhang. Ik ben teruggekeerd, niet als bedreiging, maar als onderdeel van iets dat ooit vanzelfsprekend was.
- [Grote Weerschijnvlinder](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/grote-weerschijnvlinder/): Mijn vleugels glanzen blauw-paars in de zon, maar alleen vanuit de juiste hoek.
- [Zandzegge](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/zandzegge/): Mijn wortels houden zand vast dat anders wegwaait of wegspoelt. Ik ben geen opvallende verschijning, maar zonder mij valt de bodem uiteen.
- [Grote Parelmoervlinder](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/grote-parelmoervlinder/): Ik ben een grote parelmoervlinder. Mijn vleugels dragen het oranje van de zomer, het fluweel van bloemenweelde.
- [Egel](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/egel/): Een nachtdier, een zoeker, een verstilde reiziger met stekels. Ik leef in heggen, ruige bermen, onder struiken en bladeren.
- [Edelhert](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/edelhert/): Groot, krachtig en oud in de verhalen van dit land. Mijn silhouet verschijnt in ochtendmist, mijn roep weerklinkt in de bronst.
- [Duivelsnaaigaren](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/duivelsnaaigaren/): Een tenger, roodachtig draadje, kronkelend om de stengel van struikhei. Ik heb geen bladeren, geen wortels. Ik leef van verbinding.
- [Zandloopkever](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/zandloopkever/): Ik ben een zandloopkever, een snelle jager van open zandige vlaktes. Mijn glanzende schild schittert in het zonlicht terwijl ik mijn leefgebied doorkruis.
- [Gesteeld sterrekroos](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/gesteeld-sterrekroos/): Een zeldzame waterplant met een naam die je zou kunnen misleiden.  Ik groei in ondiepe sloten, plassen en langzaam stromende beken.
- [Draaihals](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/draaihals/): Mijn naam klinkt vreemd, maar ik ben een kleine, schuwe spechtensoort met een bijzondere gave: als ik bedreigd word, draai ik mijn hals en lijf in kronkels om vijanden te verwarren.
- [Heikikker](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/heikikker/): Mijn leven begint in venige wateren, waar ik in het voorjaar roep, paar, en mijn eieren leg.
- [Boomleeuwerik](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/boomleeuwerik/): Ik ben een boomleeuwerik. Klein van stuk, maar mijn zang vult het luchtruim. Ik kies open plekken in het bos, jonge heidevelden en schrale zandgronden.
- [Zomereik](http://hoedersvandeveluwe.nl/planten-en-bomen/zomereik/): Ik sta hier zomer en winter. Mijn wortels reiken diep in de zandgronden van de Veluwe, mijn kruin vangt zon en storm.
- [Gladde slang](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/gladde-slang/): Zeldzaam, schuw, en vaak over het hoofd gezien. Ik houd van heide, open bosranden en ruige graslanden.
- [Blauwe Glazenmaker](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/blauwe-glazenmaker/): Mijn vleugels vangen licht, mijn lijf beweegt in cirkels boven het water waar ik ben geboren. Ik leef in en rond moerassen, vennen, poelen en rietsloten.
- [Vliegend Hert](http://hoedersvandeveluwe.nl/insecten/vliegend-hert/): Ik ben een Vliegend hert, een van de grootste kevers van Europa en een icoonsoort van oude loofbossen.
- [Zandhagedis](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/zandhagedis/): Ik warm me op in de ochtendzon op open zandige plekken, glip door struikhei en leg mijn eieren in losse, schrale bodem.
- [Wild zwijn](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/wild-zwijn/): Met mijn familie vorm ik een roedel: zeugen, keilers, jongen. Ik graaf, wroet, snuffel en speur.
- [Boommarter](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/boommarter/): Mijn vacht is donker, mijn keel helder – en mijn leven speelt zich grotendeels af in stilte en beschutting.
- [Hazelworm](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/hazelworm/): Geen slang, geen worm, maar een pootloze hagedis. Ik glijd geruisloos door de strooisellaag, tussen heidestruiken en langs bosranden.
- [Adder](http://hoedersvandeveluwe.nl/reptielen-amfibieen/adder/): Ik laat mij zelden zien, en alleen als ik de rust voel om te verschijnen.Ik heb veilige schuilplaatsen nodig, het hele jaar door.
- [Das](http://hoedersvandeveluwe.nl/zoogdieren/das/): Ik leef in het donker, onder de grond, in eeuwenoude burchten die generaties hebben gedragen. Ik beweeg traag, bedachtzaam, trouw aan mijn leefgebied.
- [Zwarte Specht](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/zwarte-specht/): Ik ben de zwarte specht. Mijn roep klinkt diep door het bos, mijn rode kruin licht op tussen de stammen.
- [Wespendief](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/wespendief/): Mijn vleugels snijden stil door de lucht boven de Veluwe. Ik kom van ver, uit tropisch Afrika, om hier, in
de uitgestrekte bossen, mijn nest te bouwen.
- [Grauwe klauwier](http://hoedersvandeveluwe.nl/vogels/grauwe-klauwier/): Mijn thuis is het mozaïek van heide, struweel, braamranden en open graslanden op de Veluwe. Op de Veluwe vind ik wat ik nodig heb.

## Pagina's
- [Over ons](http://hoedersvandeveluwe.nl/natuurraad-veluwe/): Hoeders van de Veluwe verkent daarom het idee van een onafhankelijke Natuurraad Veluwe. Deze raad zou gevraagd en ongevraagd advies kunnen geven aan provincie, gemeenten en andere besluitvormers. Het vertrekpunt is steeds hetzelfde: het belang van de Veluwe als levend ecosysteem.
- [Onderteken](http://hoedersvandeveluwe.nl/onderteken-petitie/): Stop risicovolle Defensie-oefeningen bij natuurbrandgevaar
- [Zienswijzen Defensieplannen](http://hoedersvandeveluwe.nl/programmas/zienswijzen-defensieplannen/): Wij hebben gekozen voor het indienen van zienswijzen tegen defensieplannen namens hen die zelf niet kunnen spreken.
- [Stemmen van de Veluwe](http://hoedersvandeveluwe.nl/programmas/stemmen-van-de-veluwe/): Oefenen met de Stem van de Veluwe in beleid en praktijk
- [Programma’s](http://hoedersvandeveluwe.nl/programmas/): Hoeders van de Veluwe ontwikkelt programma’s en verkenningen die organisaties helpen om de stem van natuur en ecosysteem expliciet mee te nemen in beleid, plannen en besluitvorming.
- [Help mee](http://hoedersvandeveluwe.nl/help-mee/): De Veluwe leeft, maar heeft geen eigen stem in besluitvorming. Hoeders van de Veluwe wil daar verandering in brengen. We bouwen aan een beweging die recht doet aan wat leeft, groeit en toekomst verdient.
- [Nieuws](http://hoedersvandeveluwe.nl/nieuws/)
- [sitemap](http://hoedersvandeveluwe.nl/sitemap/)
- [Onderteken](http://hoedersvandeveluwe.nl/onderteken/): Wil jij ook jouw stem verbinden aan die van de Veluwe?
- [Privacyverklaring](http://hoedersvandeveluwe.nl/privacyverklaring/): Wij respecteren jouw privacy en gaan zorgvuldig om met je gegevens.
- [Stemmen van de Veluwe](http://hoedersvandeveluwe.nl/stemmen/): Dit zijn de stemmen van dieren, planten en landschappen van de Veluwe. Elke stem verwoordt wat er op het spel staat wanneer plannen worden gemaakt over ruimte, gebruik en ontwikkeling. Door deze stemmen serieus mee te nemen, ontstaat een vollediger beeld van wat besluiten betekenen. Niet alleen voor mensen, maar voor het hele ecosysteem waarvan wij deel uitmaken.
- [Over ons](http://hoedersvandeveluwe.nl/over-ons/): Hoeders van de Veluwe werkt aan manieren om de stem van natuur en niet-menselijk leven zichtbaar en betekenisvol mee te laten wegen in ruimtelijke besluitvorming. Als uitnodiging tot zorgvuldiger kijken, afwegen en handelen.
- [FAQ](http://hoedersvandeveluwe.nl/faq/): Heb je vragen over dit initiatief, de plannen van Defensie of hoe je kunt bijdragen? Hieronder vind je de meest gestelde vragen en de antwoorden die we graag met je delen.
- [Contact](http://hoedersvandeveluwe.nl/contact/): Vul het formulier in en we nemen zo snel mogelijk contact met je op. Of je nu een vraag hebt, ideeën wilt delen of mee wilt doen, je bent van harte welkom.
- [Home](http://hoedersvandeveluwe.nl/): Wij maken de stem van natuur en ecosysteem hoorbaar in beleid, plannen en besluitvorming op en rond de Veluwe.